Samochód to dziś niezbędne narzędzie pracy przedsiębiorcy. Koszty związane z jego nabyciem oraz eksploatacją zależą m.in. od rodzaju samochodu (osobowy bądź ciężarowy) oraz od tego, czy środek transportu został włączony do majątku spółki, czy też jest używany w ramach umowy leasingu bądź umowy najmu. Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: PDOP) definiuje samochód osobowy jako pojazd samochodowy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, konstrukcyjnie przeznaczony do przewozu nie więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą, z kilkoma wyjątkami. Poniższa analiza odnosi się do samochodów osobowych i obejmuje wybrane aspekty na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych.
Zakup samochodu i zaliczenie do składników majątku spółki
Wydatek poniesiony w związku z zakupem samochodu zaliczonego do majątku spółki uwzględnia się jako koszt uzyskania przychodu w formie odpisów amortyzacyjnych wyznaczanych na podstawie metody liniowej. Przy uwzględnieniu rocznych stawek amortyzacyjnych w wysokości 20 proc. okres amortyzacji nowego samochodu wynosi pięć lat. Stawka ta może zostać obniżona z uwzględnieniem zasad przewidzianych w ustawie o PDOP. W przypadku nabycia samochodu, który m.in. był już wykorzystywany przez co najmniej sześć miesięcy, możliwe jest ustalenie indywidualnego okresu amortyzacji, jednak nie może on być krótszy niż 30 miesięcy (co skutkuje dwukrotnym zwiększeniem wysokości odpisu amortyzacyjnego). Gdy wartość początkowa pojazdu przekracza równowartość 20 tys. euro, odpisy amortyzacyjne przypadające na wartość początkową przekraczającą tę kwotę nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Analogicznie - składki na ubezpieczenie samochodu osobowego o wartości przekraczającej równowartość 20 tys. euro mogą być uznane za koszty uzyskania przychodu tylko w części, jaką stanowi stosunek równowartości 20 tys. euro do wartości samochodu (przeliczenie kwot euro na złote następuje według kursu średniego NBP odpowiednio z dnia przekazania samochodu do używania bądź zawarcia umowy ubezpieczenia). W przypadku nieobjęcia pojazdu ubezpieczeniem dobrowolnym straty powstałe w wyniku jego utraty lub likwidacji oraz koszty remontów powypadkowych nie są zaliczane do kosztów uzyskania przychodów. Poza wymienionymi wyjątkami wszelkie pozostałe wydatki związane z eksploatacją samochodu, m.in. wydatki na paliwo, są uznawane za koszty uzyskania przychodu bez ograniczeń.
Zakup i zaliczenie samochodu do majątku spółki powinniśmy wybrać, jeżeli:
* dysponujemy środkami własnymi i nie widzimy dla nich alternatywnej inwestycji, która gwarantowałaby oczekiwany poziom zwrotu;
* nabywamy względnie tanie samochody;
* chcemy mieć ekonomiczną i prawną kontrolę nad nabytymi pojazdami.
Leasing operacyjny samochodu
Przedsiębiorcy mogą również korzystać z samochodu używanego na podstawie umowy leasingu operacyjnego (dla potrzeb niniejszej analizy pominięto leasing finansowy). W czasie trwania umowy pojazd nie może być wprawdzie zaliczony do składników majątku korzystającego, nie stanowi to jednak przeszkody do zaliczenia pełnych kwot rat leasingowych w koszty uzyskania przychodu, nawet jeżeli wartość pojazdu przekracza 20 tys. euro. Również wydatki związane z eksploatacją pojazdu stanowią koszty uzyskania przychodu.
Leasing powinniśmy wybrać, jeżeli:
* nie dysponujemy bądź nie chcemy angażować środków własnych;
* kupujemy samochód o wartości początkowej wyższej niż 20 tys. euro;
* zamierzamy używać samochodu relatywnie krótko bądź zależy nam na możliwie najszybszym ujęciu wydatków w kosztach uzyskania przychodu - minimalny okres to dwa lata (40 proc. tzw. normatywnego okresu amortyzacji).
Używanie samochodu niestanowiącego składnika majątku spółki na podstawie umów innych niż umowa leasingu
W przypadku używania na potrzeby spółki samochodu osobowego niezaliczonego do majątku spółki na podstawie innych umów, np. umowy najmu, koszty uzyskania przychodu będą stanowić poniesione i udokumentowane wydatki dotyczące pojazdu jedynie do limitu tzw. kilometrówki. Wysokość limitu oblicza się przez przemnożenie liczby faktycznie przejechanych kilometrów wynikającej z prowadzonej ewidencji pojazdu oraz ustalonej dla samochodów osobowych stawki za kilometr (0,5214 zł dla samochodów o pojemności silnika do 900 cm sześc. oraz 0,8358 zł dla pozostałych). Do wydatków należy zaliczyć wszelkie ponoszone koszty, związane z korzystaniem i eksploatacją samochodu (a więc przykładowo: czynsz najmu, wydatki na zakup paliwa, wymianę oleju, zakup części zamiennych, bieżące naprawy). Należy wspomnieć, że wydatki dotyczące zaliczenia składek na ubezpieczenie samochodu do kosztów podatkowych podlegają dodatkowemu ograniczeniu na zasadach omówionych dla samochodu stanowiącego majątek firmy.
Warunkiem koniecznym zaliczenia wydatków na używanie samochodu niestanowiącego majątku firmy do kosztów uzyskania przychodu jest prowadzenie ewidencji pojazdu potwierdzanej przez podatnika na koniec każdego miesiąca (zakres danych zawartych w ewidencji określa art. 16 ust. 5 ustawy o PDOP).
Przed podjęciem decyzji o wyborze jednej z przedstawionych powyżej opcji warto przeanalizować planowany sposób finansowania, wartość wybranego samochodu oraz preferowany rozkład kosztów w czasie. Każda z przedstawionych możliwości może okazać się optymalna w konkretnej sytuacji podatnika.
*Joanna Wrochna, konsultant w poznańskim biurze Deloitte