Dzięki darowiźnie na wypadek śmierci darczyńca mógłby za życia rozdysponować składniki swojego majątku. Obdarowany stawałby się właścicielem danego składnika majątku w chwili śmierci darczyńcy. Tak można by było przekazać dowolny składnik majątku.
Darczyńca mógłby więc podarować np. swoje mieszkanie, kolekcję monet, księgozbiór, kolekcję białej broni, rzeźby, działkę z widokiem na Giewont, ale także przedsiębiorstwo czy akcje spółki. Ale nie można by było w ten sposób przekazać obdarowanemu całego majątku, bo wtedy taka darowizna niczym nie różniłaby się od umowy o dziedziczenie.
Umowa darowizny musiałaby mieć formę aktu notarialnego.
A po śmierci darczyńcy nie byłoby potrzeby przeprowadzania postępowań sądowych. Mieszkanie, samochód czy firma zapisane w umowie przechodziłyby po prostu na własność obdarowanego i mógłby on nimi swobodnie rozporządzać.
Takich możliwości nie daje testament - ciągle jedyna forma dysponowania majątkiem na wypadek śmierci, bo prace nad nowelizacją kodeksu cywilnego, darowiznami na wypadek śmierci albo podobnym do nich tzw. zapisem windykacyjnym straszliwie się ślimaczą.
Jak spisać testament
Trzeba wiedzieć, że testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy. Rodzice nie mogą we wspólnym testamencie podzielić swojego majątku między dzieci. Muszą spisać testamenty osobno.
Testament może sporządzić i odwołać tylko osoba, która ma pełną zdolność do czynności prawnych (nie może go więc spisać np. 13-latek, dziecko).
Spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Może to nastąpić, gdy spadkodawca sporządzi nowy testament albo w zamiarze odwołania testament zniszczy. Może też dokonać w testamencie zmian, z których będzie wynikała wola odwołania jego wcześniejszych postanowień. Jeżeli sporządził nowy testament, nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, odwołane zostaną tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.
Testamenty zwykłe
Najważniejsze - albo inaczej najczęstsze - są tzw. testamenty zwykłe. Dzielą się na: notarialny, własnoręczny i ustny.
* Testament notarialny. Sporządzony w obecności notariusza ma formę aktu notarialnego. Notariusz spisuje wolę testatora, potem głośno ją odczytuje. Jeśli sporządzający testament zgadza się z jego treścią, podpisuje się pod tym dokumentem. To samo robi następnie notariusz. W testamencie trzeba podać datę spisania dokumentu. Za testament notarialny trzeba zapłacić kilkadziesiąt, góra sto kilkadziesiąt złotych.
* Testament własnoręczny. Najłatwiejszy do napisania i najpopularniejszy. Sporządzający testament spisuje go własnoręcznie na papierze. Nie może do tego używać maszyny do pisania czy komputera. Na koniec wpisuje datę sporządzenia testamentu i podpisuje się. Czytelnie. Bez podpisu testament jest nieważny. Taki testament można przechowywać np. w domowym archiwum albo u notariusza (w tym drugim przypadku powinien o tym wiedzieć ktoś z rodziny albo któryś ze spadkobierców). Do spisania takiego testamentu nie potrzeba świadków.
* Testament ustny. Tu trzeba dwóch świadków i urzędnika. Urzędnik z gminy lub urzędu stanu cywilnego w obecności świadków spisuje ostatnią wolę osoby, która ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie zrobić tego własnoręcznie. Następnie odczytuje testament. Jeśli testator (czyli osoba spisująca testament) nie ma do niego zastrzeżeń, podpisuje się. Po nim - urzędnik i świadkowie. Oczywiście na dokumencie musi się też znaleźć data sporządzenia testamentu.
Poszczególne rodzaje testamentów mają jednakową moc sprawczą. Możliwe, że różnica leży w psychologii - wielu ludzi uważa, że jeśli pismo sporządził urzędnik, to jego wartość jest większa. W przypadku testamentów to jednak nie ma znaczenia. Napisany własnoręcznie ma taką samą moc jak notarialny. A osoba sporządzająca testament może podzielić swój majątek między dowolną liczbę spadkobierców.
Uwaga! Są jeszcze tzw. testamenty szczególne. Mogą być zawarte, jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo gdy na skutek zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione.
Unieważnienie testamentu
Testament jest nieważny, jeśli:
* zawiera rozporządzenie więcej niż jednego spadkodawcy
* został sporządzony nie przez spadkodawcę, lecz np. przez jego pełnomocnika