Biznes Ludzie Pieniądze

Polska nie musi się obawiać

Dariusz Filar, Uniwersytet Gdański
08.08.2011 , aktualizacja: 09.08.2011 19:24
A A A Drukuj
Na tle dzisiejszej Europy i świata sytuacja Polski jest relatywnie dobra - mówił w piątek na nadzwyczajnym posiedzeniu Rady Gospodarczej przy premierze
Prof. Dariusz Filar
Prof. Dariusz Filar
ZOBACZ TAKŻE


Globalny rynek finansowy przechodzi przez kolejną fazę bardzo głębokich turbulencji. Lipcowe ostrzeżenie prezydenta Baracka Obamy, że w wyniku sporu między Republikanami i Demokratami o limit amerykańskiego zadłużenia część emerytów i pracowników może nie otrzymać swoich sierpniowych czeków oraz nieco późniejsze obniżenie ratingu USA jako kredytobiorcy, to wydarzenia, które mogą wywołać w światowych finansach przesunięcia o charakterze tektonicznym.

W takim otoczeniu zewnętrznym szczególnego znaczenia nabiera prawidłowa ocena stopnia stabilności finansowej własnego państwa i wyciągnięcie z tej oceny wniosków, które pozwolą na podejmowanie prawidłowych działań.

Będąc dalekim od idealizowania sytuacji, można stwierdzić, że na tle dzisiejszej Europy i świata sytuacja Polski jest relatywnie dobra.

Inwestorzy chcą naszych obligacji

Od początku 2011 r. dokonuje się dramatyczna przecena (wyrażająca się we wzroście rentowności) papierów skarbowych wielu państw europejskich - między styczniem i sierpniem rentowność 10-letnich obligacji portugalskich wzrosła o blisko 450 pkt bazowych, greckich - o 270 pkt, włoskich - o 150 pkt, a hiszpańskich o 80 pkt. W tym samym okresie rentowność obligacji polskich utrzymywała się na stabilnym poziomie, a w efekcie jej odchylenie od traktowanej jako punkt odniesienia rentowności obligacji niemieckich jest dzisiaj mniejsze nie tylko w porównaniu z Grecją, Portugalią, Irlandią czy Węgrami, lecz również Włochami i Hiszpanią. Zaufanie do polskich papierów skarbowych wyraża się nie tylko w ich stabilnej rentowności, lecz również w ich znaczącym udziale w portfelach inwestorów zagranicznych. Przez wiele lat zaangażowanie zagranicy w papiery polskie kształtowało się na poziomie zbliżonym do 70 mld zł (z lekkim spadkiem w 2008 r.). Od początku 2010 r. do chwili obecnej podniosło się ono z 70 do 150 mld i nie widać powodów, dla których miałby nastąpić w tym obszarze odpływ. Potwierdzeniem wiarygodności Polski jako kredytobiorcy są jej ratingi ze strony wszystkich trzech wiodących agencji (Moody's - A2, S&P - A-, Fitch - A-). Wszystkie agencje oceniają również, że perspektywy Polski są stabilne. Oceny te nabierają znaczenia na tle całego regionu Europy Środkowo-Wschodniej, gdzie w naszym najbliższym sąsiedztwie ratingami na poziomie A cieszą się jeszcze Czechy i Słowacja, natomiast zdecydowana większość państw musi się zadowalać ocenami w przedziale B.

Frank drożeje, ale nie tylko w Polsce

Ogromne emocje, zupełnie niepotrzebnie podgrzewane zresztą przez media, budzi osłabienie złotego wobec franka szwajcarskiego. Patrząc na zmianę kursu w relacji frank - złoty, nie wolno abstrahować od relacji frank - euro. Dzisiaj waluta europejska zmierza ku parytetowemu zrównaniu z frankiem szwajcarskim (aktualny kurs 1,08 franka za 1 euro), ale jeszcze na początku bieżącego roku kurs był zbliżony do 1,25 franka za euro - w okresie minionych siedmiu miesięcy euro straciło wobec franka około 14 proc. W tym samym czasie złoty osłabił się wobec franka z poziomu 3,18 zł za franka do poziomu 3,70 zł - strata również wyniosła 14 proc. Siła franka - ma ona zresztą wiele negatywnych skutków dla samej Szwajcarii, a także rodzi niebezpieczeństwa silnych wahań kursowych w przeciwną stronę w przyszłości, ale to temat do odrębnych rozważań - nie jest więc problemem polsko-szwajcarskim, lecz szwajcarsko-europejskim i szwajcarsko-światowym. Budowanie na podstawie tego fenomenu jakichkolwiek ocen stabilności złotego jest kompletnie nieuzasadnione.

Z punktu widzenia obrotów na rynku walutowym i funkcjonowania przedsiębiorstw prowadzących działalność na rynkach międzynarodowych najważniejszą walutą jest dla Polski euro (jej wagę w całości przeprowadzanych transakcji można szacować na 70-80 proc.). W stosunku do euro złoty cechuje się imponującą stabilnością. Widać to wyraźnie, gdy przestajemy się emocjonować krótkookresowymi wahnięciami kursu i patrzymy na jego zachowania w nieco dłuższej perspektywie. Kurs średni złotego wobec euro wyliczony dla ośmiu lat - a więc dla okresu rozpoczynającego się w ostatnich miesiącach przed przystąpieniem do Unii Europejskiej, a kończącego latem bieżącego roku - wynosi 3,92 zł za euro. Kurs notowany w ostatnich dniach, nieznacznie przekraczający 4 zł za euro, oznacza odchylenie od tej wieloletniej średniej zamykające się w przedziale 2-3 proc. Dla bardzo wielu krajów taka stabilność pieniądza mierzona stabilnością głównej pary walutowej może być wyłącznie przedmiotem zazdrości.

Banki mamy zdrowe

Wypada jeszcze wspomnieć o sektorze bankowym, który w skali świata był zapalnikiem wybuchu na rynkach finansowych. Wybuchu, którego następstw nie udaje się przezwyciężyć do dnia dzisiejszego. Zdecydowana większość banków polskich funkcjonuje na solidnych podstawach - są dobrze skapitalizowane, mają zapewnione stabilne źródła finansowania i wykazują w ostatnich kwartałach bardzo wysoką zyskowność. Nawet jeśli niektóre z banków będą musiały ponieść koszty dużego zaangażowania w kredyty walutowe, to odbije się to na ich wynikach finansowych, ale nie ich stabilności. Może to stanowić powód do zgryzoty dla akcjonariuszy, ale nie dla deponentów, którzy powierzyli bankom pieniądze i nie dla instytucji państwa, które odpowiedzialne są za stabilność systemu finansowego (NBP, KNF, BFG).

Bieżąca stabilna sytuacja finansowa państwa nie ukształtowała się w sposób automatyczny i bez zapewnienia odpowiednich podstaw. Rząd ma prawo wskazywać, że w niezwykle skomplikowanym okresie dla finansów globalnych, który nałożył się na okres jego kadencji (lata 2007-11), podjął przynajmniej kilka bardzo trafnych działań, które przynajmniej do chwili obecnej uchroniły Polskę przed znalezieniem się w sytuacji bez porównania mniej korzystnej. Do działań tych należało podniesienie poziomu gwarantowania depozytów bankowych w 2008 r. Stabilizujący efekt przyniosła także decyzja o sprzedaży środków z funduszy unijnych na rynku walutowym, gdy na początku 2009 r. wystąpiło niebezpieczne wahnięcie kursowe. Wspomagającą rolę odegrało przyjęcie elastycznej linii kredytowej MFW, a nawet podniesienie jej wartości w momencie odnowienia umowy. Ważne było przyspieszenie procesu prywatyzacji, bo przychody z tego tytułu zmniejszają potrzeby pożyczkowe państwa. Ogromne znaczenie miało wreszcie twarde przeciwstawienie się nawoływaniom opozycji z prawa i z lewa do głębszego podniesienia deficytu budżetowego na lata 2009-10.

Zachować spokój, informować

Ważniejsze od oceny już dokonanych kroków wydaje się jednak rozważenie, jaka jest właściwa postawa wobec rysującej się dzisiaj kolejnej fali zagrożeń. Relatywna stabilność, jaką cieszymy się w tej chwili, nie wymaga sięgania po jakiekolwiek środki nadzwyczajne. Pospieszne i nie w pełni przeanalizowane co do możliwych skutków ruchy mogą przynieść więcej efektów negatywnych niż korzyści. Dużo istotniejsze jest systematyczne kontynuowanie procesów już rozpoczętych: konsolidacji fiskalnej, prywatyzacji oraz jak długo to możliwe, intensywnego wykorzystania środków z funduszy unijnych.

Sens starań o ochronę polskiej stabilności finansowej jest dostrzegany za granicą - zarówno wśród inwestorów finansowych, jak i partnerów handlowych polskich przedsiębiorstw. Niestety, można mieć obawy, że znaczna część polskiego społeczeństwa wciąż nie w pełni zdaje sobie sprawę z tego, jak wielkie zagrożenia rodzą się dzisiaj poza granicami kraju i jak duży może być jeszcze potrzebny wysiłek, by stawić im czoło. Stąd istotne jest zintensyfikowanie działań informacyjnych w tym zakresie - przetrwanie w ciężkich czasach nie jest osiągnięciem spektakularnym, co nie znaczy, że nie zasługuje na docenienie.

Zobacz więcej na temat:

Wyborcza.biz w komórce

| Porady finansowe, informatory emerytalne Gazety Wyborczej

Podziel się

  • Ocena:

    • słabe
    • nic specjalnego
    • dobre
    • bardzo dobre
    • znakomite

    5 głosów

Komórki nie lubią Facebooka

Serwis Zuckerberga zabija SMS-y