Pomysł rządu był taki: skoro firmy potrzebują pieniędzy, a banki nie chcą ich pożyczać, bo boją się, że ich nie odzyskają, to trzeba im dać dodatkowe gwarancje. Państwowy Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) miałby poręczać, że firma spłaci kredyt, a jeśli tego nie zrobi - wziąć na siebie dług. Rząd zapowiadał, że dzięki programowi gwarancji do firm trafi 20 mld zł nowych kredytów, przedsiębiorcy będą mieli z czego finansować działalność, inwestować, a gospodarka ruszy z kopyta.
Pół roku po uruchomieniu programu liczba udzielonych gwarancji jest znikoma, a banki i organizacje zrzeszające przedsiębiorców zarzucają BGK, że przesadza z formalnościami i każdy wniosek o poręczenie rozpatruje przez wiele tygodni.
Jest szansa, że system poręczeń zacznie działać. Jak ujawnił "Gazecie" prezes BGK Tomasz Mironczuk, na początku grudnia Komisja Nadzoru Finansowego zgodziła się na uproszczenie procedur i tzw. outsourcing oceny
zdolności kredytowej. Dzięki temu BGK będzie mógł korzystać z analiz innych banków przy ocenie ryzyka kredytowego.
Dzięki temu mogą ruszyć tzw. poręczenia portfelowe, które pozwolą objąć gwarancjami całe portfele kredytów udzielanych przez banki małym i średnim firmom. - W przypadku poręczeń portfelowych do 5 mln zł BGK w ogóle nie będzie oceniał ryzyka. Zrobią to banki udzielające kredytów. Podpisaliśmy umowy z trzema bankami - mówi prezes Mironczuk. Jego zdaniem bankowcom jednak się nie spieszy. - Twierdzą, że pierwsze poręczenia portfelowe uruchomią dopiero na początku 2010 r.
Drugim zarzutem, który bankowcy stawiają BGK, jest wysoka cena gwarancji. - Cena poręczeń jest bardzo wysoka, między 2 a 3 proc. wartości poręczanej części kredytu. To oznacza, że za kredyt z poręczeniem przedsiębiorca musiałby płacić nawet 11-14 proc. rocznie - twierdzi prezes dużego banku komercyjnego.
Co na to prezes BGK? Przyznaje, że popularność gwarancji nie jest oszałamiająca, ale z tygodnia na tydzień rośnie. - W listopadzie były trzy poręczenia, w połowie grudnia - dziewięć, teraz już 16. Wszyscy oczekują, że system gwarancji powstanie w piątek, a w sobotę będzie już działał pełną parą. A taki proces wymaga czasu. Na Zachodzie systemy poręczeniowe działają od 20-30 lat, u nas - zaledwie od pięciu!
Szefa BGK oburzają narzekania bankowców na wysokie ceny gwarancji: - Udzielając poręczenia, BGK zobowiązuje się, że jeśli firma nie spłaci kredytu, to on przejmie ten obowiązek. To jest konkretne ryzyko, które zdejmujemy z banków komercyjnych i bierzemy na siebie - mówi Mironczuk.
Szef BGK sugeruje, że to banki komercyjne zawyżają ceny gwarancji, narzucając kredytobiorcom zbyt wysokie marże. - Banki powinny obniżyć marże klientom proporcjonalnie do niższego ryzyka, które zdejmuje z nich BGK. Skoro firma dostaje dodatkowe zabezpieczenie w postaci gwarancji, to powinna dostać w banku korzystniejsze warunki. Tymczasem znam sytuacje, że kiedy firma dostanie poręczenie BGK, to marża kredytu żądana przez bank idzie w górę! Czy to fair?
Mironczuk tłumaczy też, że BGK udziela gwarancji na warunkach rynkowych, bo tylko na to pozwala mu Komisja Europejska. - Komisja zastrzegła, że jeśli gwarancje będą tańsze niż cena rynkowa, to potraktuje to jako pomoc publiczną - wyjaśnia.
Sam też ma poważny zarzut do banków: uważa, że niewielu pracowników banków w ogóle wie o kredytach z poręczeniami. - Proszę odwiedzić oddział dowolnego banku i zapytać o kredyt z gwarancją - większość doradców nie ma pojęcia, że takie kredyty w ogóle istnieją. Jeżeli nikt im o kredytach z gwarancjami nie powiedział, to nie mają ich w swoich planach sprzedażowych i nie proponują klientom - skarży się Mironczuk.
Pomiędzy BGK i bankami komercyjnymi trwa przepychanka, a firmy, które dzięki gwarancjom miały mieć łatwiejszy dostęp do kredytów, tracą. Ale Mironczuk deklaruje, że jest gotów współpracować przy poprawianiu systemu poręczeń. Na razie odbył kilka rund konsultacyjnych z szefami banków. Ale to nie wystarczyło: - Banki, BGK i przedstawiciele Ministerstwa Finansów i KNF powinni przyjrzeć się systemowi gwarancji i wspólnie zastanowić się, jak go usprawnić - apeluje prezes BGK.