Zdaniem NIK wykonania
budżetu w 2009 r. nie można rozpatrywać w oderwaniu od światowego kryzysu gospodarczego. Za sukces należy uznać to, że w tej sytuacji produkt krajowy brutto naszego kraju wzrósł o 1,8 proc.
Jednak jak zauważa Izba, relacja
długu publicznego do
PKB osiągnęła w ubiegłym roku 49,8 proc. Zbliżyła się tym samym do granicznego poziomu 50 proc. Oznacza to konieczność wdrożenia bardzo restrykcyjnego programu oszczędnościowego.
W analizie wykonania budżetu Izba zauważa, że został on zaplanowany zbyt optymistycznie. Pierwotne założenia rząd musiał korygować już w grudniu 2008 r. Izba zwraca uwagę, że nieznacznie przekroczono nawet plan dochodów. Przy niższych wydatkach spowodowało to, że deficyt budżetu był w ubiegłym roku niższy od założonego. Wyniósł 23,8 mld zł.
Izba jednak podkreśla, że wciąż występują niejasności w prezentowaniu deficytu budżetu. Kwota deficytu nie oddaje w pełni nierównowagi budżetowej. Zgodnie z unijnymi standardami należałoby wliczyć do niej m.in. środki z budżetu przeznaczone na refundację składek z FUS do
OFE wynoszące ponad 21 mld zł. A w takim ujęciu, jak zauważa NIK, deficyt wynosi 44,9 mld zł.
Kontrola Izby wykazała, że winę za niewykonany w znacznym stopniu plan
prywatyzacji nie ponoszą tylko niesprzyjające warunki. Nie dołożono bowiem należytej staranności, konstruując plan prywatyzacji. Przychody z prywatyzacji w 2009 r. 4,9 mld zł, czyli tylko 40 proc. planowanej kwoty.
Dochody budżetu państwa w 2009 r. wyniosły 274 mld zł. Były wyższe nieco od zaplanowanych, ale niższe od tych z roku 2008. Wyniki kontroli wykazały, że istnieją duże możliwości poprawy ściągalności podatków i przeciwdziałania oszustwom podatkowym dotyczącym VAT w transakcjach wewnątrz UE. Na koniec 2009 r. zaległości z tytułu podatku VAT wyniosły ponad 10 mld zł, akcyzy - 4,6 mld zł, PIT - ponad 3,3 mld zł i CIT - prawie 1 mld.
Wydatki w 2009 r. wyniosły 298 mld zł. Były niższe od zaplanowanych, nawet po ich znacznej redukcji w znowelizowanej ustawie budżetowej. Jednak więcej, niż planowano, państwo wydało m.in. na obsługę długu publicznego, dotacje i subwencje. A oszczędności w wydatkach budżetowych były możliwe głównie dzięki ograniczeniu zakresu wykonywanych zadań i przesunięciu niektórych na dalsze lata.
Poza tym wydatki na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej były wyższe o 8,8 proc. niż w 2008 r. NIK zwraca uwagę na nieprawidłowości przy wypłacaniu nagród dla osób zajmujących stanowiska kierownicze państwowe. Dysponenci środków budżetowych w różny sposób interpretowali obowiązujący stan prawny. Tym sposobem mimo zawieszenia podstawy prawnej nagrody zostały przyznane i wypłacone w dziewięciu urzędach, m.in. Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Kancelarii Prezydenta, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Państwowej Inspekcji Pracy, Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
NIK zwraca także uwagę na to, że dalsze oszczędności m.in. w policji i wojsku będą skutkowały pogorszeniem bezpieczeństwa państwa. W 2009 r. budżet policji na wydatki rzeczowe kolejny raz uległ zmniejszeniu i wynosił 762 mln zł. Dla porównania w 2007 r. - 1,1 mld, 2008 - 1,07 mld.