Skomentuj:
Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX
Trzynasty postulat
08.03.2011
, aktualizacja: 11.03.2011 17:49
30 lat minęło - i to równo - od wprowadzenia kartek na mięso. Opowieść o tym, jak chłop komunę obalił
Reglamentacja mięsa na kartki
Kolejka po mięso w sklepie mięsnym
W PRL profesja ekspedientki sklepu
mięsnego zaliczała się do najbardziej
wpływowych i intratnych. Na zdjęciu
kolejka z 1981 r. po wyrób
kiełbasopodobny
2,5 kg mięsa miesięcznie
przysługiwało
pracującemu umysłowo
dorosłemu Polakowi
Kartki na mięso
ZOBACZ TAKŻE
- W PRL budowano za małe mieszkania, a obecnie za duże (09-02-11, 11:46)
- W środę decyzja Trybunału Konstytucyjnego o emeryturach specsłużb PRL (23-02-10, 16:20)
- Ciągły kryzys w PRL zahartował Polaków i teraz jesteśmy twardzi (29-12-09, 20:28)
- Peter Schiff w Krynicy: USA są dziś jak schyłkowy PRL (11-09-09, 11:07)
31 sierpnia 1980 r. w Gdańsku władza podpisuje porozumienie ze strajkującymi stoczniowcami - słynne 21 postulatów. Najważniejszy jest pierwszy - utworzenie wolnych związków zawodowych, to początek końca socjalizmu w całym bloku wschodnim. Ale jest też postulat 13.: "Wprowadzić na mięso i jego przetwory kartki bony żywnościowe (do czasu opanowania sytuacji na rynku)". - Nasza wyobraźnia nie sięgała wtedy urynkowienia gospodarki - zaznacza Henryk Wujec, wówczas działacz NSZZ "Solidarność" - tylko wolnych związków i kartek na mięso. I te postulaty władza realizowała, targi były tylko o wolne soboty.
Przez nieurodzaj roślin pastewnych
Właśnie wolne soboty to temat numer jeden "Trybuny Ludu" z początku 1981 r. Dopiero na czwartej stronie wydania z 1 lutego 1981 r. minister handlu wewnętrznego i usług Adam Kowalik przedstawia projekt "tymczasowego systemu reglamentowanej sprzedaży mięsa i masła".
Dzieciom od 1. do 9. roku życia mają przysługiwać 2 kg mięsa miesięcznie. Młodzieży w wieku 10-15 lat - 3,5 kg, zaś 16-20 lat - 4,2 kg. Kobietom ciężarnym i karmiącym oraz "mężczyznom bardzo ciężko pracującym" - 5 kg. "Mężczyznom ciężko pracującym" - 4 kg. Projekt nie wspominał o pracownikach umysłowych i kobietach - którym później przydzielono ok. 3 kg mięsa (wartości te ciągle się zmieniały).
Minister Kowalik chwali się, że po prowadzonych od listopada konsultacjach społecznych zwiększono pulę do reglamentacji z 1,1 do 1,23 mln ton - dzięki zmniejszeniu eksportu, zwiększeniu importu, "a także ograniczeniu o połowę dostaw dla gastronomii otwartej".
- Zdajemy sobie sprawę z ujemnych skutków reglamentacji. Wzrasta bowiem zagrożenie spekulacji, może powstać czarny rynek. System reglamentacji traktujemy jednak jako rozwiązanie doraźne i wyjątkowe - kończy minister.
Komunikat o wprowadzeniu kartek znajdujemy w "Trybunie Ludu" z 2 marca 1981 r. pod tytułem "W trosce o sprawiedliwy podział tego, czego mamy za mało". Kartki miały zacząć obowiązywać od kwietnia przez 3 miesiące (a zostały na 8 lat). "Powstała konieczność stworzenia takiego systemu sprzedaży, aby każdy obywatel mógł zakupić określoną ilość mięsa, wędlin i przetworów. Na dotychczasowych zasadach - poza kartkami przydziału - będą sprzedawane artykuły półmięsne, mrożonki, wyroby wędliniarskie, kulinarne i garmażeryjne. Przewiduje się w szczególności kierowanie tych artykułów do bufetów w dużych zakładach pracy".
Minister rolnictwa Jerzy Wojtecki wyjaśnia przy tym: - W okresie, kiedy społeczeństwo oczekuje zwiększonych dostaw mięsa, mleka i innych produktów zwierzęcych, wystąpił niebezpieczny spadek pogłowia zwierząt gospodarskich. Jest to konsekwencja nieurodzaju roślin pastewnych oraz niekorzystnego układu innych czynników.
Łap spekulanta
- Nie odnotowałem protestów związków zawodowych, czyli ludu, przeciwko kartkom, a byłem przecież wtedy ministrem ds. związków zawodowych - mówi dziś Stanisław Ciosek, wtedy minister i sekretarz KC PZPR. - To była naturalna potrzeba tamtego czasu. Teraz też media napisały o podwyżce cukru, wchodzę do sklepiku pod domem, a tam cały cukier wykupiony. W supermarketach podobno nawet wprowadzili reglamentację. W gospodarce dobrobytu lekkie wahnięcie i taki efekt! A co dopiero w tamtej.
- A nie myśleliście o podwyższeniu cen? Ceny ustalał przecież rząd.
- Cha, cha. Nie zapomnę, jak negocjowałem z KK "Solidarności" podniesienie ceny papierosów - jaki był potworny wrzask. Rząd ceny ustanawiał tylko formalnie, bo musiał je negocjować. Producent, czyli państwo, ustalało cenę z klientem, czyli społeczeństwem. Ceny były własnością publiczną. Myśmy się podwyżek bali jak diabeł święconej wody. Ile razy w historii Polski rząd był pogoniony przez podwyżki? To był materiał wybuchowy - odpowiada Ciosek. - Polska organizowała wydajność pracy najpierw zrywem powojennym, a potem przymusem. Ale to się skończyło, przestało działać. Myśmy to sami pierwsi dostrzegli i zaczęliśmy iść w stronę rynku.
- Ale zanim dostrzegliście, to goniliście spekulantów, czyli ludzi, którzy chcieli sprzedawać towary po cenach rynkowych.
- Oj, to się nazywało IRCha - Inspekcja Robotniczo-Chłopska. Odpowiadałem za to w KC PZPR - przyznaje Ciosek. - To był chory pomysł. Nigdy to się nie skończyło żadnym wyrokiem skazującym, bo z jakiego paragrafu? Przychodziła trójka do sklepu i mówiła do sprzedawczyni: "Co, pod ladą mięso trzymasz?". A ona, że to dla klientów, którzy zamówili wcześniej.
Jak kroić nożami?
1 kwietnia 1981 r. „Trybuna Ludu” relacjonuje: „Nie wszystko » zagrało «. W Warszawie ok. 70 proc. mieszkańców nie zdołało załatwić jeszcze formalności związanych z reglamentowanymi zakupami”. Kartkę trzeba było bowiem zarejestrować na dany miesiąc w konkretnym sklepie, w którym zamierzało się ją zrealizować. „W Warszawie sieć sklepów mięsnych w liczbie 4,5 tys. została wzmocniona o 500 placówek ogólnospożywczych, w których wydzielono stoiska mięsno-wędliniarskie. Ale te 5 tys. sklepów nie gwarantuje zakupów bez kłopotów. Konsekwencją niedostatecznej ich liczby będzie konieczność rejestrowania kartek nie zawsze w najbliższej placówce. Przyjęto bowiem - i chyba słusznie - zasadę, by liczbę rejestrowanych osób uzależnić od przepustowości sklepu. Jeżeli sklep ma możliwość obsłużenia 2 tys. osób, to 2001 zaproponuje rejestrację w najbliższej placówce”.
Co na to poradzić? Recepta jest jak z bajki: "Wyjściem w tej niedogodnej, bo ograniczającej nas formy zakupów byłoby, gdyby klient zmienił się w kontrahenta sklepu. To znaczy, gdyby rejestrując kartkę, ustalił, kiedy będzie się zaopatrywał. Taką właśnie metodę zastosowano w Łodzi. Jest szansa, że łodzianie nie będą się tłoczyć".
Pojawiają się kolejne trudności: "Ostatecznie tylko ok. 15 proc. towaru będzie porcjowane w przemyśle mięsnym. Reszta w sklepie. A wyposażenie placówek jest więcej niż skromne. Zaledwie 30-40 proc. wędlin będzie można kroić maszynowo. Resztę nożami. Konsekwencje będą takie, że jeden klient otrzyma więcej, drugi mniej, rezultat wiadomy. W Społem obawiają się, że może to powodować ucieczkę sprzedawców. Personel czekają trudne zadania. Porcjowanie mięsa na niewielkie kawałki nie będzie łatwe".
Przez nieurodzaj roślin pastewnych
Właśnie wolne soboty to temat numer jeden "Trybuny Ludu" z początku 1981 r. Dopiero na czwartej stronie wydania z 1 lutego 1981 r. minister handlu wewnętrznego i usług Adam Kowalik przedstawia projekt "tymczasowego systemu reglamentowanej sprzedaży mięsa i masła".
Dzieciom od 1. do 9. roku życia mają przysługiwać 2 kg mięsa miesięcznie. Młodzieży w wieku 10-15 lat - 3,5 kg, zaś 16-20 lat - 4,2 kg. Kobietom ciężarnym i karmiącym oraz "mężczyznom bardzo ciężko pracującym" - 5 kg. "Mężczyznom ciężko pracującym" - 4 kg. Projekt nie wspominał o pracownikach umysłowych i kobietach - którym później przydzielono ok. 3 kg mięsa (wartości te ciągle się zmieniały).
Minister Kowalik chwali się, że po prowadzonych od listopada konsultacjach społecznych zwiększono pulę do reglamentacji z 1,1 do 1,23 mln ton - dzięki zmniejszeniu eksportu, zwiększeniu importu, "a także ograniczeniu o połowę dostaw dla gastronomii otwartej".
- Zdajemy sobie sprawę z ujemnych skutków reglamentacji. Wzrasta bowiem zagrożenie spekulacji, może powstać czarny rynek. System reglamentacji traktujemy jednak jako rozwiązanie doraźne i wyjątkowe - kończy minister.
Komunikat o wprowadzeniu kartek znajdujemy w "Trybunie Ludu" z 2 marca 1981 r. pod tytułem "W trosce o sprawiedliwy podział tego, czego mamy za mało". Kartki miały zacząć obowiązywać od kwietnia przez 3 miesiące (a zostały na 8 lat). "Powstała konieczność stworzenia takiego systemu sprzedaży, aby każdy obywatel mógł zakupić określoną ilość mięsa, wędlin i przetworów. Na dotychczasowych zasadach - poza kartkami przydziału - będą sprzedawane artykuły półmięsne, mrożonki, wyroby wędliniarskie, kulinarne i garmażeryjne. Przewiduje się w szczególności kierowanie tych artykułów do bufetów w dużych zakładach pracy".
Minister rolnictwa Jerzy Wojtecki wyjaśnia przy tym: - W okresie, kiedy społeczeństwo oczekuje zwiększonych dostaw mięsa, mleka i innych produktów zwierzęcych, wystąpił niebezpieczny spadek pogłowia zwierząt gospodarskich. Jest to konsekwencja nieurodzaju roślin pastewnych oraz niekorzystnego układu innych czynników.
Łap spekulanta
- Nie odnotowałem protestów związków zawodowych, czyli ludu, przeciwko kartkom, a byłem przecież wtedy ministrem ds. związków zawodowych - mówi dziś Stanisław Ciosek, wtedy minister i sekretarz KC PZPR. - To była naturalna potrzeba tamtego czasu. Teraz też media napisały o podwyżce cukru, wchodzę do sklepiku pod domem, a tam cały cukier wykupiony. W supermarketach podobno nawet wprowadzili reglamentację. W gospodarce dobrobytu lekkie wahnięcie i taki efekt! A co dopiero w tamtej.
- A nie myśleliście o podwyższeniu cen? Ceny ustalał przecież rząd.
- Cha, cha. Nie zapomnę, jak negocjowałem z KK "Solidarności" podniesienie ceny papierosów - jaki był potworny wrzask. Rząd ceny ustanawiał tylko formalnie, bo musiał je negocjować. Producent, czyli państwo, ustalało cenę z klientem, czyli społeczeństwem. Ceny były własnością publiczną. Myśmy się podwyżek bali jak diabeł święconej wody. Ile razy w historii Polski rząd był pogoniony przez podwyżki? To był materiał wybuchowy - odpowiada Ciosek. - Polska organizowała wydajność pracy najpierw zrywem powojennym, a potem przymusem. Ale to się skończyło, przestało działać. Myśmy to sami pierwsi dostrzegli i zaczęliśmy iść w stronę rynku.
- Ale zanim dostrzegliście, to goniliście spekulantów, czyli ludzi, którzy chcieli sprzedawać towary po cenach rynkowych.
- Oj, to się nazywało IRCha - Inspekcja Robotniczo-Chłopska. Odpowiadałem za to w KC PZPR - przyznaje Ciosek. - To był chory pomysł. Nigdy to się nie skończyło żadnym wyrokiem skazującym, bo z jakiego paragrafu? Przychodziła trójka do sklepu i mówiła do sprzedawczyni: "Co, pod ladą mięso trzymasz?". A ona, że to dla klientów, którzy zamówili wcześniej.
Jak kroić nożami?
1 kwietnia 1981 r. „Trybuna Ludu” relacjonuje: „Nie wszystko » zagrało «. W Warszawie ok. 70 proc. mieszkańców nie zdołało załatwić jeszcze formalności związanych z reglamentowanymi zakupami”. Kartkę trzeba było bowiem zarejestrować na dany miesiąc w konkretnym sklepie, w którym zamierzało się ją zrealizować. „W Warszawie sieć sklepów mięsnych w liczbie 4,5 tys. została wzmocniona o 500 placówek ogólnospożywczych, w których wydzielono stoiska mięsno-wędliniarskie. Ale te 5 tys. sklepów nie gwarantuje zakupów bez kłopotów. Konsekwencją niedostatecznej ich liczby będzie konieczność rejestrowania kartek nie zawsze w najbliższej placówce. Przyjęto bowiem - i chyba słusznie - zasadę, by liczbę rejestrowanych osób uzależnić od przepustowości sklepu. Jeżeli sklep ma możliwość obsłużenia 2 tys. osób, to 2001 zaproponuje rejestrację w najbliższej placówce”.
Co na to poradzić? Recepta jest jak z bajki: "Wyjściem w tej niedogodnej, bo ograniczającej nas formy zakupów byłoby, gdyby klient zmienił się w kontrahenta sklepu. To znaczy, gdyby rejestrując kartkę, ustalił, kiedy będzie się zaopatrywał. Taką właśnie metodę zastosowano w Łodzi. Jest szansa, że łodzianie nie będą się tłoczyć".
Pojawiają się kolejne trudności: "Ostatecznie tylko ok. 15 proc. towaru będzie porcjowane w przemyśle mięsnym. Reszta w sklepie. A wyposażenie placówek jest więcej niż skromne. Zaledwie 30-40 proc. wędlin będzie można kroić maszynowo. Resztę nożami. Konsekwencje będą takie, że jeden klient otrzyma więcej, drugi mniej, rezultat wiadomy. W Społem obawiają się, że może to powodować ucieczkę sprzedawców. Personel czekają trudne zadania. Porcjowanie mięsa na niewielkie kawałki nie będzie łatwe".
- Kup licencję
-
Ocena:
- słabe
- nic specjalnego
- dobre
- bardzo dobre
- znakomite
27 głosów
