To jedna z najbardziej surowych reprymend, jakich publicznie udzielił nadzór bankowcom w ostatnich latach. Kością niezgody są lokaty antypodatkowe, które mają w ofercie prawie wszystkie banki, nie wyłączając należącego w połowie do państwa PKO BP. Patent nie jest nowy: dzięki codziennemu naliczaniu odsetek są one na tyle niskie, że mogą być zaokrąglane w dół, do zera. Według statystyk Narodowego Banku Polskiego już 20 proc. wszystkich lokat założonych przez klientów polskich banków to lokaty antypodatkowe, od których banki nie odprowadzają 19-procentowego podatku, pozostawiając klientowi cały zysk. Z dziesięciu najlepiej oprocentowanych lokat na rynku aż dziewięć to antypodatkowe.

Z lokatami-jednodniówkami walczy już Ministerstwo Finansów. Rząd lada moment przeprowadzi przez parlament zmianę ordynacji podatkowej, by nie można było zaokrąglać podatków do pełnego złotego, ale do pełnego grosza. To utrąci sens oferowania lokat z codzienną kapitalizacją odsetek, bo podatek trzeba będzie zapłacić nawet jeśli będzie bardzo niski, liczony w groszach. Teraz ministrowi Jackowi Rostowskiemu, który dzięki opodatkowaniu antybelek chce zgarnąć do budżetu 380 mln zł rocznie, przychodzi z odsieczą Komisja Nadzoru Finansowego.

W udostępnionym "Gazecie" liście do banków Andrzej Jakubiak, nowy szef Komisji, ostro krytykuje bankowców, którzy oferują lokaty z jednodniową kapitalizacją odsetek. "Banki finansujące swoją działalność z tzw. lokat antypodatkowych narażone są na gwałtowny odpływ środków oraz wysoki wzrost kosztów finansowania spowodowany wejściem w życie zmian w ordynacji podatkowej" - pisze do bankowców szef KNF. To nie wszystko. "Oczekuję, że banki podejmą niezbędne działania oraz odpowiednio przygotują się do zmian w otoczeniu prawnym i biznesowym" - pisze Jakubiak.

Banki nie powinny ułatwiać unikania podatków?

Ale i to nie koniec połajanek. "Oferowanie przez banki tzw. lokat antypodatkowych wskazuje na nieprawidłowości w zarządzaniu ryzykiem braku zgodności" - pisze do bankowców szef KNF, przypominając, że temat ten był już omawiany przez Bankowy Komitet do spraw Nadzoru Bankowego w 2006 r. Ów brak zgodności, o którym czytamy w liście, to niedopasowanie terminu udzielanych kredytów i pozyskiwanych od klientów depozytów.

Większość bankowych portfeli banków stanowią długoterminowe portfele kredytów hipotecznych udzielanych nawet na 30 lat, zaś kredyty te banki finansują, zgarniając z rynku depozyty - zwykle krótkoterminowe lub wręcz takie, które klient może zabrać dosłownie z dnia na dzień. Walkę z tym zjawiskiem i wprowadzenie rozwiązań, które je ograniczą, zapowiedział szef KNF w opublikowanej tydzień temu rozmowie z "Gazetą".

Nadzorowi nie podoba się też to, że banki pomagają klientom unikać płacenia podatków, mimo że czynią to zgodnie z prawem. "Banki powinny stosować wysokie standardy w prowadzeniu działalności i zawsze starać się przestrzegać zarówno ducha, jak i litery prawa. Banki, które świadomie uczestniczą w transakcjach odpowiadających potrzebom klientów chcących uniknąć obciążeń podatkowych, narażają się na duże ryzyko braku zgodności" - pisze przewodniczący KNF do bankowców. I dodaje, że na radzie nadzorczej i zarządzie każdego banku spoczywa obowiązek zarządzania ryzykiem. A skoro banki tego nie robią, to znaczy, że istniejące w nich jednostki do zarządzania ryzykiem zgodności są - jak pisze nadzór - "nieskuteczne".

Pismo kończy się mrożącym krew w żyłach chyba każdego prezesa banku passusem: "Oczekuję, że banki niezwłocznie dokonają przeglądu oraz wyeliminują nieprawidłowości w procesie zarządzania ryzykiem braku zgodności. Informację o podjętych działaniach powinny zostać przekazane do UKNF nie później niż do końca grudnia 2011 r.".

Bankowcy zdziwieni. Wycofają lokaty jednodniowe?

Bankowcy na pismo szefa KNF na razie nie zareagowali. Jego ostry ton wskazuje jednak, że to nie przelewki. W piśmie czytamy m.in. o tym, że mogą być podstawy do "zastosowania wobec banków sankcji nadzorczych przewidzianych w ustawie Prawo bankowe". Z naszych nieoficjalnych rozmów z bankowcami wynika jednak, że są zaskoczeni listem. Zwłaszcza że przewodniczący Jakubiak obiecywał im dialog, którego brakowało podczas kadencji poprzednika - Stanisława Kluzy.

Trudno przypuszczać, by po tak ostrej reprymendzie bankowcy chcieli w dalszym ciągu oferować na masową skalę lokaty antypodatkowe. Pod znakiem zapytania stają też wprowadzone przez Idea Bank patenty, które polegają na oferowaniu lokat antypodatkowych na długi termin, ale z wypłatą lwiej części odsetek z góry, by klienta nie obeszły już zmiany podatkowe. Nie wiadomo też, czy presję KNF wytrzymają takie banki jak Meritum czy Kredyt Bank, które wprowadziły lokaty z gwarancją obiecujące wzrost oprocentowania po wprowadzeniu opodatkowania odsetek.