W Polsce z chwilą zawarcia małżeństwa między mężem i żoną powstaje wspólność majątkowa. Niejako z automatu. Obejmuje przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub jedno z nich. Mieszkanie, jego wyposażenie,
samochód, działka za miastem, sprzęt rekreacyjny (
narty, rowery, motorówkę), książki, płyty... Jeśli małżonkowie kupili je po ślubie, stanowią ich wspólny majątek. Należy do niego też wynagrodzenie za pracę. A także dochody z majątku wspólnego i osobistego małżonków.
Wspólność majątkowa obowiązuje przez cały czas trwania małżeństwa.
Intercyza znosi wspólność, ale... Nie ma wspólności majątkowej, jeśli małżonkowie przed zawarciem małżeństwa zawrą umowę rozdzielności majątkowej (intercyzę). Umowa taka zawsze wymaga formy aktu notarialnego. Rozdzielność majątkową można ustanowić też w trakcie trwania małżeństwa. Decydując się na taki krok, małżonkowie powinni ustalić, co z majątkiem nabytym do wspólności - od momentu zawarcia małżeństwa do chwili ustanowienia rozdzielności. Jeśli jakieś przedmioty majątkowe wymagają podziału, można to zrobić w drodze umowy o podział majątku wspólnego. Gdy w skład takiego majątku wchodzą
nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego lub spółdzielcze własnościowe prawa do lokali, umowa musi być zawarta w formie aktu notarialnego.
To działa jednak także w drugą stronę. Otóż wspólność majątkową można przywrócić. Niezależnie od tego, czy umowę ustanawiającą rozdzielność zawarto przed małżeństwem czy w jego trakcie. W tym celu należy umowę o intercyzie rozwiązać. Od tego momentu powstanie między małżonkami wspólność majątkowa. Tyle że tak przywrócona wspólność nie działa wstecz. Nie obejmuje więc przedmiotów nabytych w czasie trwania rozdzielności.
I na to jest rada. Wspólność majątkową można rozszerzyć na przedmioty nieobjęte nią, np. nabyte przed zawarciem związku małżeńskiego lub w trakcie obowiązywania rozdzielności majątkowej. Małżonkowie mogą zawrzeć umowę rozszerzającą wspólność majątkową choćby na wszystkie nieruchomości nabyte przez nich przed zawarciem związku. Często się zdarza, że żona lub mąż ma kupioną przed ślubem działkę budowlaną, na której małżonkowie chcą następnie wybudować wspólny dom. Jeżeli nie rozszerzą wspólności majątkowej na tę działkę, to wspólnie wybudowany tam dom będzie własnością tego małżonka, do którego należy działka.
Partnerzy bez wspólności Wspólność majątkowa zdefiniowana w polskim kodeksie rodzinnym i opiekuńczym dotyczy wyłącznie osób pozostających w związku małżeńskim. To samo dotyczy małżeńskich umów majątkowych. Nie obejmują osób żyjących w związkach nieformalnych czy partnerskich. Oczywiście osoby takie mogą nabywać na współwłasność (ułamkową) najróżniejsze rzeczy i prawa majątkowe. Nie ma więc przeszkód, żeby partnerzy nabyli na współwłasność mieszkanie. Tylko że tu pojawia się problem zabezpieczenia tego majątku na przyszłość. Bo partnerzy żyjący w związkach nieformalnych nie dziedziczą po sobie. Mówiąc inaczej - nie wchodzi tu w grę dziedziczenie ustawowe, czyli na podstawie kodeksu cywilnego, który reguluje, kto po kim dziedziczy i w jakiej kolejności w ramach rodziny. Jeśli osoby żyjące w związkach partnerskich mają po sobie dziedziczyć, muszą się zdać na testamenty. Powinny po prostu pamiętać o sporządzeniu testamentów - wzajemnie powołując się w nich do dziedziczenia. Jeden z partnerów powinien więc zapisać w testamencie swoje udziały w mieszkaniu, samochód i inne składniki majątku osobistego drugiemu. Ten drugi z kolei swoje udziały w ich wspólnym mieszkaniu i majątek powinien zapisać pierwszemu. Dzięki temu, jeśli jeden z partnerów umrze, drugi przejmie jego majątek. Oczywiście w kolejce do dziedziczenia (zachowku) może się ustawić rodzina zmarłego ale to już zupełnie inna historia. Czym jest zachowek piszemy w ramce.
Problem dziedziczenia po sobie osób żyjących w związkach nieformalnych miała rozwiązać ustawa o związkach partnerskich, ale Sejm poprzedniej kadencji jej nie uchwalił. Czy jej zwolennikom uda się ją przeforsować w nowym parlamencie? Zobaczymy.
Partnerzy muszą pamiętać, że tak jak nie ma testamentów wspólnych małżonków, tak nie istnieją też wspólne testamenty partnerów. Każdy sporządza własny testament.
Po co ta wspólność Wspólność sprawia, że jeden z małżonków nie może podejmować samodzielnych decyzji (czynności prawnych) w sprawie majątku wspólnego. Z reguły potrzebna jest tu zgoda drugiego małżonka. Dotyczy to przede wszystkim wszelkich czynności prowadzących do sprzedaży, obciążenia lub zakupu nieruchomości, a także darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem tych drobnych, zwyczajowo przyjętych. Oczywiście jeśli jeden z małżonków chce podarować znajomemu książkę wchodzącą w skład majątku wspólnego, to może to zrobić. Może się narazić wprawdzie na niezadowolenie drugiego małżonka, ale prawa nie złamie. Bez zgody małżonka nie może jednak sprzedać ich
mieszkania. Alkoholik nie pozbawi więc tą drogą swojej rodziny dachu nad głową, bo np. mu brakuje pieniędzy na alkohol.
Jeżeli jeden małżonek bez zgody drugiego zaciągnie zobowiązanie, np. kredyt, wówczas wierzyciel, czyli bank, będzie mógł w przypadku braku spłaty tego kredytu ściągnąć swoje pieniądze tylko z majątku osobistego dłużnika (o nim czytaj poniżej). Drugi małżonek, który nie wyrażał zgody na zaciągnięcie kredytu, nie ponosi odpowiedzialności za jego spłatę, a bank nie może dochodzić zaspokojenia roszczenia z majątku wspólnego.
Jeśli więc mamy wspólność majątkową i chcemy sprzedać mieszkanie albo zaciągnąć kredyt, to przy podpisywaniu związanych z tym umów powinien nam towarzyszyć nasz współmałżonek. Musi się na zawarcie tych umów zgodzić.
Majątek osobisty Ale uwaga, każdy z małżonków może mieć też swój majątek osobisty. Są to przedmioty nabyte przed zawarciem małżeństwa. Także te nabyte już w czasie małżeństwa poprzez dziedziczenie. Jeśli więc jedno z małżonków dostało w spadku np. kawalerkę, to ta kawalerka stanowi jego majątek osobisty. Tak samo jest z przedmiotami nabytymi poprzez darowizny. To ważne, bo majątkiem osobistym można zarządzać samodzielnie. Do sprzedaży odziedziczonej kawalerki żona nie potrzebuje więc zgody męża. Pieniądze z takiej sprzedaży może wydać, na co jej się żywnie podoba. Choćby na podróż życia, na roczny wyjazd do Ameryki Środkowej. Co ważne, w przypadku rozwodu składniki majątkowe należące do majątku osobistego nie podlegają podziałowi między małżonkami. Majątkiem osobistym są też przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb, np. odzież, biżuteria,
kosmetyki czy przedmioty związane z hobby (choćby wędki).
Niekiedy, jednak przedmioty nabyte w drodze dziedziczenia czy darowizny mogą wejść w skład majątku wspólnego małżonków. Stanie się tak np. wtedy, gdy rodzice jednego z małżonków zdecydują, że mieszkanie, które chcą im podarować, ma wejść w skład majątku wspólnego tych małżonków.
Majątkiem osobistym są też składniki majątku nabyte w czasie trwania rozdzielności majątkowej. Także tu każdy z małżonków samodzielnie podejmuje decyzje dotyczące sprzedaży, kupna i obciążania swojego majątku. Nie potrzebuje zgody współmałżonka na zaciągnięcie kredytów i pożyczek. Po prostu sam zarządza swoim osobistym majątkiem.
Firma ze wspólnością majątkową... Wspólność majątkowa ma duże znaczenie, gdy jeden z małżonków prowadzi firmę. Taka wspólność nie zawsze jest przy tym korzystna. Zacznijmy od tego, że własna firma może być dobrym sposobem na zbudowanie lub pomnożenie majątku. Ale w razie niepowodzenia w biznesie firma może być... niebezpieczna dla majątku rodzinnego. Może być wręcz zagrożeniem dla rodziny.
