genetyka

• Naukowcy odkryli przeszło 1200 genów odpowiedzialnych za osobowość

  osobowość

  Tomasz Ulanowski

  Wcześniejsze badania wskazują na to, że osobowość każdego z nas jest dziedziczna w 40 procentach.

  04.09.2026 | 09:32

  biologia

  cechy osobowości

  genetyka

  nauka

  

• Zapłacili 860 tys. dol. za eksperymentalną terapię genową. Stracili dziecko

  terapia genowa

  Piotr Cieśliński

  "Science" opisuje tragiczną historię sześcioletniej dziewczynki, którą w marcu 2025 r. przyjęto do renomowanego szpitala w Szanghaju. Miała zostać pierwszą osobą na świecie poddaną terapii, polegającej na edycji genu bezpośrednio w mózgu.

  25.07.2026 | 13:15

  Chiny

  dna

  genetyka

  nauka

  

• Sekret potęgi Scytów. Zagadka ludzi ze złotych kurhanów rozwiązana

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  Odwaga, zasługi na polu walki czy jeszcze coś innego? Genetycy odkryli, co decydowało o pozycji społecznej wśród wojowników z euroazjatyckiego stepu.

  08.07.2026 | 13:00

  bogaci

  elity

  genetyka

  odkrycia archeologiczne

  

• Oto, co można wyczytać z wiewiórczej kupy

  koprolity

  Tomasz Ulanowski

  I to takiej mającej nawet 700 tys. lat.

  09.06.2026 | 17:00

  archeologia

  Arktyka

  genetyka

  nauka

  

• Homo erectus uprawiał seks z denisowianami i dzięki temu zostawił genetyczny spadek ludziom współczesnym?

  seks

  Tomasz Ulanowski

  Na międzygatunkowy seks wskazuje odkrycie opisane przez naukowców z Chin w najnowszym "Nature".

  13.05.2026 | 18:30

  antropologia

  archeologia

  denisowianie

  genetyka

  

• Jak kontakty między ludźmi zmieniały języki świata. Nowe badanie

  antropologia

  Joanna Bujakiewicz

  Bliskie sąsiedztwo nie zawsze zbliża języki. W Nowej Gwinei ludzie żyją obok siebie od tysięcy lat, a każda wieś mówi po swojemu. Jak to możliwe? Odpowiedzi na to pytanie szukali wspólnie językoznawcy i genetycy.

  06.05.2026 | 06:03

  badanie

  genetyka

  języki obce

  językoznawstwo

  

• Dzikie hordy opanowały Europę Środkową po upadku Rzymu? Naukowcy kreślą inny scenariusz

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  Nie wielkie wędrówki ludów, lecz mobilność małych grup z dawnego Imperium Rzymskiego ukształtowała Europę Środkową po upadku starożytnego świata - wynika z najnowszych badań.

  03.05.2026 | 10:01

  genetyka

  nauka

  odkrycie

  starożytny rzym

  

• Wspólny przodek neandertalczyków i sapiensów prawdopodobnie mówił

  język

  Tomasz Ulanowski

  Na zaawansowane umiejętności językowe naszego dalekiego przodka wskazuje analiza genetyczna przeprowadzona przez naukowców z USA.

  23.04.2026 | 19:00

  ewolucja

  genetyka

  Homo sapiens

  nauka

  

• "Możemy mieć zdrowe dziecko". Ciężkie choroby genetyczne da się ograniczyć

  Duży Format

  Katarzyna Włodkowska

  Za in vitro z diagnostyką zarodków zapłacili ponad 60 tys. zł. Państwo im tego nie zrefunduje. Ale co roku wydaje 7 mld zł tylko na programy lekowe dla chorób rzadkich.

  20.04.2026 | 06:03

  choroby genetyczne

  diagnostyka preimplantacyjna

  dzieci

  genetyka

  

• Naukowcy znaleźli najstarsze szczątki europejskiego psa

  psy

  Tomasz Ulanowski

  Żył o ponad trzy tysiące lat przed dotychczasowym "najstarszym psem Europy".

  25.03.2026 | 17:26

  archeologia

  genetyka

  nauka

  rolnictwo

  

• Francuzi piją Pinot Noir nieprzerwanie od 600 lat. Co najmniej

  wino

  Tomasz Ulanowski

  Naukowcy przyjrzeli się 4 tys. lat historii wina na terenie dzisiejszej Francji.

  24.03.2026 | 18:05

  archeologia

  genetyka

  nauka

  rolnictwo

  

• Terapie mRNA mogą być znacznie bardziej skuteczne. Zaskakujące odkrycie

  genetyka

  Margit Kossobudzka

  To odkrycie może pomóc w rozwoju nowej generacji leków. Naukowcy pokazali, że trzy zwykłe aminokwasy mogą znacznie zwiększyć skuteczność terapii mRNA i edycji genów.

  18.03.2026 | 08:48

  medycyna

  nauka

  szczepionka mRNA

  

• Koale zawróciły ze ślepej uliczki genetyki - donoszą naukowcy

  koala

  Aleksander Gurgul

  Historia koali pokazuje, że jeśli gatunek zdoła szybko się odbudować, wzrost liczebności populacji może przywrócić jej różnorodność genetyczną.

  13.03.2026 | 17:09

  Australia

  genetyka

  koale

  Nauka

  

• Bałtyckie śledzie należą do różnych populacji - dowodzą uczeni. Wyróżniają m.in. "śledzia dzikiej róży"

  śledzie

  Margit Kossobudzka

  Śledzie z różnych części Morza Bałtyckiego są genetycznie przystosowane do lokalnych różnic w zasoleniu i temperaturze.

  12.03.2026 | 06:02

  genetyka

  klimat

  Morze Bałtyckie

  nauka

  

• 105 minut życia. Naukowcy stworzyli pierwszą symulację całego cyklu życiowego komórki

  komórka

  Margit Kossobudzka

  Symulując cykl życia komórki bakteryjnej - od replikacji DNA, przez translację białek, metabolizm i podział - naukowcy otworzyli nowy horyzont w dziedzinie wizji komputerowej.

  10.03.2026 | 16:31

  biochemia

  genetyka

  nauka

  sztuczna inteligencja

  

• Neandertalczyk i sapienska. Tak to zwykle wyglądało

  neandertalczyk

  Tomasz Ulanowski

  W najnowszym "Science" naukowcy przyglądają się "międzygatunkowym" związkom sprzed blisko 50 tys. lat.

  27.02.2026 | 06:05

  antropologia

  ewolucja

  genetyka

  Homo sapiens

  

• Skąd wywodziły się elity Złotej Ordy? Naukowcy szukają genetycznych korzeni Czyngis-chana

  archeologia

  Margit Kossobudzka

  Słynna teza, że "jeden na 200 mężczyzn w centralnej Eurazji" jest spokrewniony z Czyngis-chanem, właśnie została podważona przez naukowców z Uniwersytetu Wisconsin-Madison.

  24.02.2026 | 13:02

  genetyka

  Mongolia

  nauka

  

• Ostatni łowcy Europy. Rolnictwo przyszło do nich z kobietami

  pierwsi rolnicy

  Joanna Bujakiewicz

  Nowe badania zaskakują archeologów. W dolinach Renu i Mozy łowcy i zbieracze przetrwali tysiące lat dłużej niż gdzie indziej, tworząc ostatni bastion epoki sprzed rolnictwa. Jak to możliwe?

  18.02.2026 | 06:05

  Anatolia

  archeologia

  genetyka

  neolit

  

• Długość życia każdego z nas jest dziedziczna przeszło w połowie - odkryli naukowcy

  długość życia

  Tomasz Ulanowski

  Dużo to czy mało? I co to oznacza? Czy geny są ważniejsze od tego, jak sami o siebie dbamy?

  30.01.2026 | 06:01

  długowieczność

  genetyka

  nauka

  starość

  

• Będzie kolejna Nagroda Nobla? AI opracowana przez DeepMind może zrewolucjonizować nasze rozumienie DNA

  genetyka

  Margit Kossobudzka

  Nowy model sztucznej inteligencji ma pomóc w odkryciu, dlaczego subtelne różnice w naszym DNA narażają nas na ryzyko takich schorzeń, jak np. nadciśnienie tętnicze, demencja czy otyłość.

  29.01.2026 | 16:03

  dna

  nauka

  sztuczna inteligencja

  zdrowie

  

• Futurolog: Sztuczna inteligencja nie przewyższy ludzkiej. Żadna maszyna nas nie zastąpi

  futurologia

  Kasper Kalinowski

  Granice między nauką, techniką i gospodarką się zacierają. Pytanie brzmi już nie "co wynajdziemy", lecz "czy zdołamy tym zarządzać" - mówi Jamie Metzl, analityk, futurolog, autor książki "Superkonwergencja".

  27.01.2026 | 11:11

  biotechnologia

  genetyka

  nauka

  sztuczna inteligencja

  

• Późne ojcostwo może być ryzykowne. Jakie zmiany zachodzą w plemnikach?

  płodność

  Margit Kossobudzka

  "Stare RNA" wydaje się zmieniać metabolizm komórek - potencjalnie przyczyniając się do zagrożeń zdrowotnych związanych z posiadaniem dzieci w późniejszym wieku.

  23.01.2026 | 13:36

  genetyka

  mężczyzna

  nauka

  plemniki

  

• Od czego zależy długość uszu twojego psa? Naukowcy już wiedzą

  zwierzęta

  Ewa Tomkowska

  Jak się okazuje to gen odpowiedzialny za słuch u ludzi, może decydować o tym, czy uszy psa są zwisające i długie jak u basseta, czy krótkie jak u rottweilera.

  18.01.2026 | 10:31

  biologia

  genetyka

  przyroda

  psy

  

• Połączenie sił Asgardu z symbiotyczną bakterią. Złożone życie rozwinęło się wcześniej, niż sądzono

  życie

  Margit Kossobudzka

  Transformacja życia w formę bardziej złożoną rozpoczęła się prawie 2,9 mld lat temu. I zaczęła sie od jądra.

  15.12.2025 | 11:35

  biologia

  genetyka

  komórka

  nauka

  

• Pierwszy w Polsce program pomoże chorym na raka zdążyć na badania genetyczne

  leczenie raka

  Maria Bielicka

  Co roku w Polsce o chorobie nowotworowej dowiaduje się 180 tys. osób. Wszyscy chcą konsultacji z genetykiem, a lekarzy o tej specjalności jest niewielu, więc w kolejce do poradni trzeba czekać latami. Poznański ośrodek chce to czekanie skrócić.

  08.12.2025 | 05:40

  badania

  badania genetyczne

  genetyka

  onkologia

  

• Wszystko dzięki nerkom? Największe badanie starożytnego DNA z Afryki uzupełnia wiedzę w ewolucji Homo sapiens

  homo sapiens

  Margit Kossobudzka

  Nasz gatunek istnieje od co najmniej 300 tys. lat. Afrykańskie pochodzenie Homo sapiens potwierdzają badania genetyczne, antropologiczne i archeologiczne. Wciąż jednak luki ma nasza wiedza o procesie ewolucji człowieka.

  03.12.2025 | 17:17

  archeologia

  genetyka

  nauka

  paleontologia

  

• Koty domowe zawdzięczamy Rzymianom, a nie pierwszym rolnikom - odkryli naukowcy

  koty

  Tomasz Ulanowski

  Nowe badania archeogenetyczne wskazują, że koty domowe zaczęły podbijać Europę dopiero 2 tys. lat temu.

  27.11.2025 | 20:00

  archeologia

  genetyka

  nauka

  przyroda

  

• Niektóre zachowania golden retrieverów i ludzi są napędzane tymi samymi genami

  zwierzęta domowe

  Margit Kossobudzka

  Badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Cambridge pozwala wniknąć w genetyczne podłoże psich emocji.

  27.11.2025 | 06:01

  genetyka

  nauka

  przyroda

  psy

  

• Skąd kilka tysięcy lat temu na odległej bałtyckiej wyspie wzięły się wilki?

  wilki

  Tomasz Ulanowski

  Wilki zostały tam przywiezione przez ludzi - przekonują naukowcy w najnowszym wydaniu tygodnika "PNAS".

  25.11.2025 | 15:29

  antropologia

  archeologia

  genetyka

  nauka

  

• Yukę zaatakowały lwy jaskiniowe. Naukowcy odczytali najstarsze RNA. Należało do mamuta włochatego

  RNA

  Margit Kossobudzka

  Naukowcy z Uniwersytetu Sztokholmskiego jako pierwsi w historii zdołali wyizolować i zsekwencjonować cząsteczki RNA mamuta włochatego żyjącego w epoce lodowej.

  14.11.2025 | 17:00

  genetyka

  mamut

  nauka

  paleobiologia

  

• Psie rasy istniały już ponad 10 tys. lat temu. Nowe odkrycie archeologiczne

  archeologia

  Tomasz Ulanowski

  Dotychczas przeważał pogląd, że wielkie zróżnicowanie psich ras to efekt hodowli w ostatnich 200 latach.

  14.11.2025 | 10:30

  genetyka

  nauka

  przyroda

  psie rasy

  

• Przeszczepili świńską nerkę człowiekowi po śmierci mózgu. Leżał z obcym narządem przez dwa miesiące. Po co?

  przeszczep

  Margit Kossobudzka

  W tym czasie naukowcy zbadali dokładną reakcję ludzkiego układu odpornościowego na przeszczepiony narząd pochodzący od innego gatunku.

  13.11.2025 | 17:00

  genetyka

  nauka

  przeszczep nerki

  transplantologia

  

• Nie tylko neurony. Komórki mózgu opisane jak nigdy dotąd. Powstał nowy atlas mózgu

  mózg

  Margit Kossobudzka

  Są ich tysiące. Ogromna różnorodność komórek mózgu od dawna fascynuje neurobiologów. Biorąc pod uwagę formę tych komórek, ich funkcję lub miejsce ich powstania w rozwoju embrionalnym uczeni zaczęli je organizować w atlasy.

  11.11.2025 | 07:00

  genetyka

  nauka

  neurobiologia

  neurony

  

• Nie żyje James Watson, współodkrywca struktury DNA. Wybitny uczony, który odszedł w niesławie

  James Watson

  Margit Kossobudzka

  Odkrywcy struktury DNA James Watson i Francis Crick w 1953 r. otworzyli drzwi do innego wymiaru biologii.

  08.11.2025 | 15:05

  dna

  genetyka

  genom

  nauka

  

• Reperacja DNA po raz drugi. Nie tylko golce zawdzięczają jej wyjątkowo długie życie

  starzenie się

  Tomasz Ulanowski

  Także podwójna helisa DNA walów grenlandzkich - wielorybów żyjących nawet ponad 200 lat, najdłużej ze ssaków - ulega zaskakująco szybkiej naprawie. Naukowcy namierzyli odpowiedzialne za to białko.

  29.10.2025 | 17:35

  epigenetyka

  genetyka

  nauka

  wieloryby

  

• Niektóre wirusy, zamiast szkodzić, chronią naszą psychikę. Duże badania

  zdrowie psychiczne

  Kasper Kalinowski

  Podatność na zakażenie wirusem SARS-CoV-2 wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem wystąpienia zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, a zagrożenie wirusem Epsteina-Barr z kolei zwiększa ryzyko depresji. Tak wynika z pierwszego kompleksowego badania, które analizuje wpływ wirusów na zdrowie psychiczne.

  16.10.2025 | 12:09

  genetyka

  nauka

  wirusy

  zdrowie

  

• Przyszłość medycyny. Będziemy musieli wciąż monitorować, mierzyć i analizować swoje zdrowie

  zdrowie

  Jamie Metzl

  Wszyscy możemy się zgodzić, że prawdopodobnie lepiej być leczonym nie tylko dlatego, że jest się człowiekiem - jednym z ośmiu miliardów - lecz dlatego, że jest się sobą: jedynym osobnikiem w swoim rodzaju. Do tego właśnie dąży medycyna precyzyjna.

  15.10.2025 | 12:38

  fragment książki

  genetyka

  leczenie

  medycyna

  

• Oto sekret długowieczności. Reperacje, reperacje, reperacje!

  starzenie się

  Tomasz Ulanowski

  Nie chodzi bynajmniej o reparacje wojenne, które Niemcy są winne Polsce. Przykład daje nam nie Bonaparte, ale maleńki golec piaskowy z Afryki Wschodniej.

  10.10.2025 | 06:00

  długowieczność

  genetyka

  nauka

  przyroda

  

• Pierwsza udana próba leczenia okrutnej choroby - pląsawicy Huntingtona

  choroby genetyczne

  Margit Kossobudzka

  Choroba ta zabija komórki mózgowe i przypomina połączenie demencji, choroby Parkinsona i choroby neuronów ruchu.

  25.09.2025 | 19:18

  genetyka

  nauka

  terapia genowa

  zdrowie

  

• Co nas łączy z pszczołami? Te same geny życia społecznego

  pszczoły

  Tomasz Ulanowski

  Pszczoły i ludzie. Zidentyfikowane przez naukowców geny łączą gatunki, których wspólny przodek żył ponad 600 mln lat temu.

  16.09.2025 | 20:05

  antropologia

  biologia

  genetyka

  nauka