starożytność

• Najstarszym znanym z imienia twórcą literatury na świecie jest kobieta. Jaką rolę odgrywały kobiety w antyku?

  starożytność

  Daisy Dunn

  Najstarszym znanym z imienia twórcą literatury na świecie jest Sumeryjka o imieniu Enheduanna, a w kulturze minojskiej kobiety często odgrywały bardziej znaczącą rolę niż mężczyźni.

  01.03.2026 | 15:35

  historia

  nauka

  

• Jak Egipt utrwalał swoją władzę na Synaju. Najstarszy przykład propagandy wyrytej w skale

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  Skalna inskrypcja i towarzyszący jej rysunek sprzed niemal pięciu tysięcy lat pokazują, jak państwo faraonów manifestowało swoją władzę i zastraszało mieszkańców Synaju. Chodziło o cenne surowce.

  09.02.2026 | 12:00

  Egipt

  nauka

  polityka

  propaganda

  

• Hetyci wiedzieli, że czystość to potęga. Zasady higieny strzegły państwa

  higiena

  Joanna Bujakiewicz

  Jeśli w wodzie przeznaczonej do kąpieli króla znalazł się włos, rytuał należało przerwać, wodę przefiltrować, a służbę rozliczyć. Nowe badania pokazują, że higiena w kulturze Hetytów była polityką w najczystszej postaci.

  03.02.2026 | 18:20

  kąpiel

  mycie

  nauka

  rytuały

  

• Rozwiąż quiz. Co wiesz o najstarszych budowlach na Ziemi

  quizy Wyborczej

  Joanna Bujakiewicz

  Czy wiesz, gdzie powstały pierwsze monumentalne konstrukcje? Kto naprawdę budował piramidy w Gizie? A może potrafisz wskazać najstarsze miasto z murami obronnymi?

  31.01.2026 | 11:56

  archeologia

  nauka

  odkrycia

  piramidy

  

• Pierwsze dowody myślenia matematycznego odkryte na naczyniach z Mezopotamii

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  Motywy roślinne zdobiące prehistoryczne naczynia sprzed 8 tysięcy lat odzwierciedlają zasady matematyczne - odkryli archeolodzy. Wzory układają się w ciągi geometryczne.

  19.01.2026 | 15:32

  matematyka

  nauka

  odkrycie

  starożytność

  

• Erich von Daniken, czyli kosmici i "domofon" między Mojżeszem a statkiem kosmicznym

  pseudonauka

  Kasper Kalinowski

  W wieku niemal 91 lat zmarł Erich von Daniken. Autor ponad 40 książek łącznie sprzedanych w przeszło 75 mln egzemplarzy. Wszystkie dotyczyły fantazji o życiu pozaziemskim.

  12.01.2026 | 15:24

  historia

  kosmici

  nauka

  starożytność

  

• Co miał żołnierz rzymski w Brytanii? Pasożyty w jelitach

  Vindolanda

  Joanna Bujakiewicz

  Rzymscy żołnierze strzegący Muru Hadriana częściej przegrywali z pasożytami niż z wrogiem. Ścieki z fortu Vindolanda pokazały skalę chorób jelitowych, które dziesiątkowały garnizon na dalekiej północy Imperium.

  21.12.2025 | 07:18

  Mur Hadriana

  nauka

  odkrycie

  pasożyty

  

• Naukowcy z MIT odkryli w Pompejach gorący sekret rzymskiego betonu. Dlatego jest tak trwały!

  beton

  Piotr Cieśliński

  Dzięki odkryciu na wulkanicznym "pogorzelisku" udało się ustalić, jak zbudowano rzymskie imperium.

  09.12.2025 | 17:00

  budownictwo

  nauka

  Pompeje

  Rzym

  

• Rozwiąż quiz. Co wiesz o rytuałach władzy i świętach państwowych w starożytności?

  quizy Wyborczej

  Joanna Bujakiewicz

  Sprawdź swoją wiedzę o tym, jak w starożytności jednoczono społeczeństwa, celebrowano zwycięstwa i organizowano władzę.

  11.11.2025 | 11:10

  nauka

  quiz

  starożytność

  

• "Przecież ja staram się, jak mogę!". Co mówią o starożytnych przedsiębiorczyniach ich listy

  Fragmenty książek

  Moudhy Al-Rashid

  Istnieje tendencja, aby kobiety z zamierzchłej przeszłości postrzegać jako zaledwie kogoś w rodzaju inkubatorów, cichych i niewidocznych w źródłach historycznych, które skupiają się głównie na opowieściach o mężczyznach. Nie ma to nic wspólnego z prawdą.

  09.11.2025 | 14:45

  kobiety

  księżniczka

  położna

  starożytność

  

• Rozwiąż quiz. Co wiesz o starożytnych wynalazkach?

  quizy Wyborczej

  Joanna Bujakiewicz

  Kto wynalazł koło? Komu było potrzebne pismo i gdzie powstał pierwszy alfabet?

  13.09.2025 | 18:00

  archeologia

  odkrycia

  starożytność

  wynalazki

  

• Miasta starożytnego Sumeru powstały z konieczności. Wszystko przez Tygrys i Eufrat

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  "Awaria" systemu irygacyjnego wymusiła na mieszkańcach Mezopotamii pionierski eksperyment społeczny, który potem dał początek cywilizacji miejskiej.

  08.09.2025 | 06:00

  cywilizacja

  Irak

  miasto

  nauka

  

• Badania genetyczne udowadniają, że Herodot mylił się w sprawie pochodzenia Etrusków

  Etruskowie

  Kasper Kalinowski

  - Pamiętam, jak w wieku pięciu lat kopałem w ogrodzie dziadka. Poszukiwałem etruskich artefaktów, każdy biały kamyk brałem wtedy za monetę Etrusków - mówi prof. Guido Barbujani, genetyk populacyjny i antropolog z Uniwersytetu w Ferrarze.

  07.08.2025 | 13:10

  archeologia

  genetyka

  historia

  starożytność

  

• Trzeba było specjalnego światła, żeby zobaczyć niezwykłe tatuaże sprzed 2,5 tys. lat

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  Tatuaże na skórze syberyjskiej mumii przedstawiają dynamiczne sceny polowań i fantastyczne zwierzęta. Kunszt artysty zaskoczył archeologów.

  04.08.2025 | 11:17

  nauka

  odkrycia

  starożytność

  tatuaże

  

• Sekret rzymskiego betonu. Był trwalszy i bardziej ekologiczny?

  beton

  Piotr Cieśliński

  Starożytni Rzymianie budowali na wieki. Ich akwedukty, mosty i budynki stoją do dziś, mimo że mają ponad 2000 lat. Sekretem ich trwałości jest beton, którego receptura przez wieki pozostawała zagadką. Może warto wrócić do rzymskiej technologii? - zastanawiają się naukowcy.

  30.07.2025 | 18:08

  antropocen

  inżynieria

  nauka

  Rzym

  

• Dla bogaczy z biblijnego Gat prestiżem było złożenie w ofierze ośliczki z importu z Egiptu

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  Jacht, apartament w modnej dzielnicy, może wciąż jeszcze tesla - to współczesne symbole statusu. A czym imponowali sąsiadom zamożni mieszkańcy starożytnego Bliskiego Wschodu? Odpowiedź archeologów może zaskoczyć.

  10.07.2025 | 06:02

  Bliski Wschód

  nauka

  odkrycie

  osły

  

• W Peru odkryto starożytne miasto sprzed tysięcy lat

  Peru

  Maciej Stasiński

  Penico, w prowincji Barranca, na północy Peru, stanowi nowy dowód istnienia rozwiniętej cywilizacji współczesnej starożytnemu Egiptowi.

  08.07.2025 | 07:00

  ameryka południowa

  archeologia

  starożytność

  

• Powiedzenie "Baba bez bolca..." ma prawdopodobnie swoje korzenie w starożytności i koncepcji histerii

  seks

  Ewa Tomkowska

  Histerię znano już w świecie greckim. Słynny lekarz Hipokrates wysnuwał teorie, w myśl których wiele problemów medycznych wywołuje macica przemieszczająca się po całym ciele.

  06.07.2025 | 05:58

  ciało

  ginekologia

  histeria

  medycyna

  

• Sztuczna inteligencja pomogła odczytać starożytny hymn Babilonu

  Nauka

  Joanna Bujakiewicz

  Zrekonstruowany tekst pokazuje, jak wyglądało życie codzienne w mieście tysiąca bogów.

  04.07.2025 | 12:55

  archeologia

  Babilon

  odkrycie

  pismo

  

• Sensacyjne odkrycie w Egipcie - starożytne miasto sprzed 4 tysięcy lat

  Egipt

  Joanna Bujakiewicz

  W samym sercu Luksoru, u stóp monumentalnego kompleksu Karnaku, archeolodzy z egipsko-francuskiej misji dokonali przełomowego odkrycia.

  13.06.2025 | 16:37

  archeologia

  Luksor

  nauka

  odkrycie

  

• Starożytni Izraelczycy byli światowcami w przeciwieństwie do swoich sąsiadów z Judy

  Nauka

  Joanna Bujakiewicz

  Czy można zrekonstruować mentalność starożytnego społeczeństwa, analizując imiona? Najnowsze badania izraelskich naukowców pokazują, że tak.

  15.05.2025 | 15:00

  archeologia

  imiona

  izrael

  judaizm

  

• Bez cyny z Kornwalii nie powstałyby starożytne imperia na Bliskim Wschodzie

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  Pięć tysięcy lat temu powstał materiał, który nie tylko zrewolucjonizował technologię, ale umożliwił rozwój pierwszych imperiów w basenie Morza Śródziemnego.

  12.05.2025 | 13:21

  brąz

  nauka

  odkrycie

  prehistoria

  

• Paradoks nierówności. Podział na bogatych i biednych pomagał przetrwać starożytnym miastom

  Nauka

  Joanna Bujakiewicz

  Nierówności majątkowe gwarantowały miastom stabilność i trwanie nawet przez tysiące lat - dowodzą najnowsze badania archeologiczne. Dlaczego dziś to się nie sprawdza?

  16.04.2025 | 16:39

  antropologia

  archeologia

  badania naukowe

  nauka

  

• Rolnictwo zmusiło nas do niezbyt zdrowej diety. A do tego przyniosło nierówności społeczne i epidemie

  Bliski Wschód

  Kasper Kalinowski

  Kiedy nasi przodkowie przyrządzili pierwszy posiłek i dlaczego ogień to kluczowy wynalazek w ewolucji Homo sapiens? Dlaczego kadzidło było tak ważne dla mieszkańców starożytnych miast? W czym starożytni Nabatejczycy przypominali Fremenów z "Diuny? Rozmawiamy z archeologiem dr. Piotrem Kołodziejczykiem.

  14.04.2025 | 06:00

  archeologia

  ewolucja

  historia

  nauka

  

• Imperium Majów. Naukowcy mają dowody na starożytny zamach stanu

  archeologia

  Margit Kossobudzka

  Archeolodzy odkryli w Tikal malowany ołtarz, który dodaje nowy kontekst do tajemniczej historii Majów. Rzuca on nowe światło na 1600-letnie napięcia między Tikal a centralną stolicą Meksyku, Teotihuacán

  11.04.2025 | 09:33

  majowie

  nauka

  starożytność

  

• Starożytne posągi nie tylko się oglądało. Także wąchało

  Nauka

  Joanna Bujakiewicz

  Nowe badania ujawniły zaskakującą prawdę o starożytnych rzeźbach: Grecy i Rzymianie perfumowali posągi. Zapach był częścią rytuałów, miał przybliżać wiernym bóstwa.

  20.03.2025 | 06:05

  archeologia

  nauka

  odkrycie naukowe

  posąg

  

• "O niewierności Penelopy opowiadano dość dużo". Inne wersje mitu o Odyseuszu

  nauka

  Tomasz Mojsik

  W innych wersjach mitu Penelopa spała ze wszystkimi zalotnikami, doczekała się potomstwa w czasie nieobecności męża. Sam Odys już podczas pierwszej wspólnej nocy zapowiedział, że wpadł tylko po gitarę i wyrusza zaraz w dalszą drogę.

  27.02.2025 | 11:56

  Grecja

  historia

  mity

  Odyseusz

  

• Rozwiąż quiz. Co wiesz o antycznych językach?

  quizy Wyborczej

  Joanna Bujakiewicz

  Czy wiesz, w jakim języku mówili dawni mieszkańcy Toskanii? Po jakiemu Jezus mówił do swoich uczniów? I gdzie była kolebka języka starosłowiańskiego?

  22.02.2025 | 08:06

  język

  starożytność

  

• Jak wyglądało życie kobiet i dzieci w starożytnej Asyrii, pierwszym imperium w historii świata?

  książki

  Eckart Frahm

  Męskie dysfunkcje seksualne leczono za pomocą rytuałów i magicznych zaklęć. Typowe zaklęcie na potencję, zapisane pismem klinowym w podręczniku Szaziga, zaczynało się od: "Dziki ośle, dziki ośle, dziki byku, dziki byku. Kto sprawił, że zwiotczałeś jak luźne liny..."

  21.02.2025 | 16:06

  archeologia

  Asyria

  historia

  nauka

  

• W czasach gier RPG i Netflixa musimy znaleźć miejsce dla "Odysei"

  literatura

  Marek Węcowski

  Widzimy starzejącego się mężczyznę, który zniesie wszystko, każdą hańbę i przeciwność losu, żeby tylko przetrwać. Odys, antybohater taki jak wielu z nas lub naszych bliskich. Adam Michnik poleca.

  21.02.2025 | 04:00

  christopher nolan

  epopeja

  mitologia grecka

  netflix

  

• Archeolożka: Odkryliśmy cenne źródło wiedzy o antyku - prywatne listy sprzed dwóch tysięcy lat

  polscy naukowcy donoszą

  Dr hab. Marta Osypińska

  Papirusy, które znaleźliśmy na starożytnym wysypisku śmieci w Berenike, mówią nam o zwykłym życiu rzymskich centurionów stacjonujących w Egipcie. Ranga tego odkrycia jest wyjątkowa.

  15.02.2025 | 17:00

  archeologia

  Centurion

  odkrycie naukowe

  starożytność

  

• Milion dolarów za odczytanie pisma starożytnej cywilizacji doliny Indusu

  starożytność

  Joanna Bujakiewicz

  Lingwiści i archeolodzy od dawna próbują złamać ten szyfr, żeby dowiedzieć się więcej o kulturze, która kwitła 5 tysięcy lat temu na pograniczu Indii i Pakistanu. Czy wreszcie to się komuś uda?

  30.01.2025 | 16:00

  archeologia

  cywilizacja

  Indie

  nauka

  

• Archeolog: W Cyrenajce odkryliśmy malowidła przypominające te z Pompejów

  polscy naukowcy donoszą

  Dr Piotr Jaworski

  Nasze dotychczasowe odkrycia w Ptolemais wzbudziły sensację w świecie archeologii. Dołączyliśmy do elitarnego grona zagranicznych misji badających starożytne dziedzictwo tego miasta.

  05.12.2024 | 19:00

  archeologia

  Libia

  nauka

  odkrycia naukowe

  

• Jak przodkowie Majów umożliwili rozwój tej cywilizacji. Wszystko dzięki rybom

  archeologia

  Margit Kossobudzka

  W Belize odkryto ogromną liczbę starożytnych pułapek do łowienia ryb, stworzonych przez bezpośrednich przodków Majów.

  30.11.2024 | 06:00

  cywilizacja

  Majowie

  ryby

  starożytność

  

• "Prościej jest żyć według Jana Pawła II niż Marka Aureliusza". Dlaczego Mentzen i prawica wygrywają

  Konfederacja

  Sebastian Słowiński

  Sławomir Mentzen jako pierwszy ogłosił się kandydatem na kandydata na prezydenta. W kampanii przekonuje, że konserwatywny i katolicki światopogląd to zdroworozsądkowy wybór najbardziej sprawdzonego systemu wartości. - Ale mija się z prawdą - wyjaśnia prof. Włodzimierz Lengauer, historyk starożytności.

  01.11.2024 | 05:00

  konserwatyzm

  prawica

  starożytność

  Sławomir Mentzen

  

• Najstarsze wino świata odkryli archeolodzy w Hiszpanii. Kiedyś mogło mieć smak sherry

  archeologia

  Joanna Bujakiewicz

  Najstarsze wino, jakie kiedykolwiek odkryto w postaci płynnej, zostało znalezione w nietkniętym rzymskim grobowcu na południu Hiszpanii. Prawdopodobnie był to rodzaj sherry.

  23.06.2024 | 19:43

  odkrycie

  starożytność

  wino

  

• Cmentarz nie-ludzi w Berenike. Archeolodzy odkryli niezwykłe pochówki członków rzymskich rodzin

  Nauka

  Joanna Bujakiewicz

  Unikalny cmentarz domowych zwierząt, którymi otaczali się rzymscy legioniści stacjonujący w Berenike na przełomie I/II w., zbadał Międzynarodowy zespół naukowców kierowany przez polską archeolożkę prof. Martę Osypińską.

  12.06.2024 | 15:17

  archeologia

  Egipt

  nauka

  odkrycia

  

• Rozwiąż quiz. Co wiesz o barwnikach używanych w dawnych czasach?

  quizy Wyborczej

  Joanna Bujakiewicz

  Czy wiesz, z czego wytwarzano kiedyś barwniki do farbowania ubrań? Niektóre pigmenty kosztowały majątek.

  31.05.2024 | 06:00

  historia

  kolory

  starożytność

  sztuka

  

• Kradł zabytki z British Museum. Wpadł przez upartego Duńczyka i bożka z wielkim penisem

  antyki

  Emilia Dłużewska

  "Sultan1966", który latami sprzedawał na eBayu antyczne drobiazgi po zaniżonych cenach, był kustoszem i szefem działu w British Museum. Skandal uderzył w i tak już nadszarpniętą reputację muzeum.

  28.05.2024 | 13:59

  British Museum

  starożytność

  

• Najdroższy barwnik na świecie miał odcień purpury i fioletu. Archeolodzy odkryli go w Wielkiej Brytanii

  Nauka

  Joanna Bujakiewicz

  Grudka niezwykle rzadkiego pigmentu została wykopana przy Wale Hadriana w pozostałościach rzymskiej łaźni. To jedyne takie starożytne znalezisko w Europie.

  13.05.2024 | 18:05

  archeologia

  odkrycie

  starożytność

  starożytny rzym