Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu
W Polsce jest blisko osiem tysięcy instytucji mających status organizacji pożytku publicznego (OPP). Każdy podatnik może przekazać im 1 proc. swojego podatku. Wystarczy w rocznym zeznaniu podatkowym PIT podać numer KRS fundacji czy stowarzyszenia. Pieniądze trafią do nich w sierpniu. Z podatków za 2014 r. musimy rozliczyć się do końca kwietnia, więc jeszcze przez ponad miesiąc OPP będą nas zasypywać ulotkami i reklamami, przekonując, by to im przekazać 1 proc.

Której pomóc? Podpowiadamy, jak sprawdzić, na co organizacje wydają nasze pieniądze, czy grają fair i którym zaufać.



Czy OPP naprawdę działa?

Zacznij od sprawdzenia, czy organizacja, którą chcesz wesprzeć, jest aktywna. Zajrzyj na jej stronę WWW i Facebooka. Jeśli działa lokalnie, np. w małych miasteczkach, to na własne oczy powinieneś dostrzec owoce jej działalności. Żeby otrzymać status organizacji pożytku publicznego, podmiot musi działać co najmniej dwa lata.

Czym się zajmuje?

W tym celu najlepiej przeczytać jej statut na stronie internetowej. Problem w tym, że cele, jakie stawia sobie dana organizacja, są zwykle podane ogólnikowo, np. "działalność na rzecz osób w wieku emerytalnym". Z takiego opisu niewiele wynika. Wiadomo tyle, że organizacja wspiera ludzi starszych. Ale czy wszystkich czy tylko niewielką grupę borykającą się z konkretnymi problemami? Z tego opisu trudno też wywnioskować, w jaki sposób organizacja chce im pomagać. Transparentnie działająca organizacja powinna zamieszczać także dodatkowe informacje o formie stosowanej pomocy, a jeszcze lepiej, gdyby opisywała konkretne przykłady podejmowanych działań.

Fundacja czy firma?

Co trzeci Polak przyznaje, że do wsparcia konkretnej organizacji skłoniła go chęć pomocy osobie, którą zna osobiście lub pośrednio przez rodzinę lub znajomych - wynika z badania przeprowadzonego w 2013 r. na zlecenie stowarzyszenia Klon/Jawor. Sposób działania największych OPP umożliwia wspieranie wskazanych osób. Dla każdego podopiecznego fundacja albo stowarzyszenie tworzą bowiem subkonto. Przekazując pieniądze, wspieramy więc np. konkretne dziecko, a nie ogólnie organizację (w PIT podaje się numer KRS organizacji, a poniżej cel szczegółowy, np. dane dziecka).

Ale taki system otwiera też furtkę do wspierania z 1 proc. nie tylko OPP. W Polsce działają bowiem organizacje, które zbierają pieniądze dla podmiotów, które nie mają statusu OPP. Fundacja staje się wtedy pośrednikiem w zbieraniu pieniędzy.

Tak było np. w przypadku TV Republika. W rzeczywistości w zeznaniu trzeba było wpisać numer KRS Pallotyńskiej Fundacji Misyjnej Salvatti.pl, a w rubryce "cel szczegółowy" dopisać: "Telewizja Republika", która statusu OPP nie miała.

Ile idzie na reklamę?

Jakiś czas temu media obiegła informacja o fundacji Rosa, która w 2011 r. z 1 proc. zebrała 6,6 mln zł, z czego aż 3,2 mln wydała na reklamę.

- Im więcej reklamy, tym większe ryzyko, że spora część pieniędzy z 1 proc. zamiast do organizacji trafi do agencji reklamowej - mówi Dorota Pieńkowska, szefowa funduszu PAFPIO, który udziela pożyczek i doradza organizacjom pozarządowym. Podkreśla, że nie można zakazać fundacjom się reklamować.

- Muszą się przecież jakoś pokazać, ale te wydatki powinny być racjonalne - mówi Pieńkowska.

Aktualnie trwają prace nad nowelizacją ustawy o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie, która zakłada ograniczenie wydatków na promocje do 2-5 proc., w zależności od kwoty pozyskanej w ramach 1 proc.

Zajrzyj do sprawozdania

Ile pieniędzy, skąd i na co przeznaczają fundacje, można sprawdzić w ich sprawozdaniach. Do końca marca organizacje pozarządowe - w tym OPP - muszą złożyć sprawozdanie finansowe do urzędu skarbowego. -Przyzwoitość nakazuje, by to sprawozdanie organizacja opublikowała na swojej stronie internetowej - mówi Pieńkowska.

Po raz drugi OPP musi złożyć sprawozdanie do nadzorującego je Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (do 15 lipca). To tzw. sprawozdanie merytoryczne. Ustawa nakazuje, by zostało opublikowane na stronie internetowej albo wyłożone w dostępnym miejscu, np. w siedzibie stowarzyszenia (sprawozdania są też dostępne na stronie internetowej resortu pracy).

Wydatki pod lupą

W sprawozdaniu OPP musi podać, ile zebrała z 1 proc. Powinna też wpisać wydatki z rozbiciem na konkretne cele. Przykład. Jedna z fundacji działająca na rzecz zwierząt z 1 proc. zebrała w ubiegłym roku 25 tys. zł, z czego 11,5 tys. zł wydała na sterylizację i opiekę weterynaryjną nad kotami, 8,7 tys. zł na karmę dla zwierząt, 3 tys. zł na domki dla kotów i budy dla psów. Pozostałe ok. 2,5 tys. zł poszło na materiały reklamowe (ulotki i plakaty), koszty administracyjne i transport.

Na szczegółowość sprawozdań zwróciła uwagę Najwyższa Izba Kontroli, która w ubiegłym roku przeprowadziła kontrolę OPP. "Część z OPP - mimo braku obowiązku prawnego - z własnej inicjatywy dokonała wyodrębnienia przychodów i kosztów administracyjnych z odpisu w swojej ewidencji finansowo-księgowej" - czytamy w raporcie pokontrolnym.

Kredyt zaufania dla OPP

Niestety, system sprawozdawczości nie pozwala w pełni kontrolować poczynań OPP. Załóżmy, że w tym roku chcemy przeznaczyć 1 proc. podatku fundacji X. Organizacja dostanie pieniądze w sierpniu i zacznie je wydawać. Jeśli wcześniej sama nie poinformuje, na co je przeznacza, dowiemy się o tym dopiero w połowie lipca 2016 r. ze sprawozdania za 2015 r.

Nie wystarczy przekazać 1 proc. i o tym zapomnieć. Sprawdzajmy, co obdarowani robią z naszymi pieniędzmi.

Chcesz porozmawiać z autorem, poinformować go o czymś? Napisz: ekipasamcika@wyborcza.biz



Jak mądrze inwestować? Jak oszczędzać, by rzeczywiście zyskiwać? Jak nie dać się oszukać bankom i pośrednikom? Odpowiedzi szukaj w każdy czwartek, w nowym magazynie o codziennych finansach "Pieniądze Ekstra ". W tym numerze:

 Zmiany w ubezpieczeniach dołączanych do kredytów

 Kredytobiorcy frankowi nie wygrają przed sądem w sprawie spreadów?

Zakupy przed świętami. Jak nie dać się nabrać?

Wchodzisz do banku, a tam... chwilówka

Pełny numer karty na rachunku. Czy to niebezpieczne?




Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.